Oficjalnie Pakistan i Indie nie handlują ze sobą wcale, a mimo to import z Indii do Pakistanu wrócił do poziomu sprzed zeszłorocznego konfliktu. Zdecydowaną większość tych dostaw stanowią leki i surowce farmaceutyczne. Część analityków widzi w tym oznakę powolnego odmrażania relacji.

Z zakazu do wyjątków

Wiosną 2025 roku obie strony zerwały większość łączności. Po zamachu w Pahalgam w indyjskiej części Kaszmiru, w którym zginęło 26 osób, Delhi obwiniło Pakistan, a Islamabad zaprzeczył udziałowi. Indie zawiesiły traktat o podziale wód Indusu, a Pakistan zamknął przestrzeń powietrzną dla indyjskich linii, przejście graniczne Wagah i wstrzymał handel. W maju doszło do czterodniowej wymiany ataków rakietowych i dronowych między dwoma państwami dysponującymi bronią jądrową. Walki zakończyły się zawieszeniem broni 10 maja.

Pakistańskie ograniczenia są jednak starsze. Już w sierpniu 2019 roku, po odebraniu przez Indie specjalnego statusu indyjskiej części Kaszmiru, ministerstwo handlu zakazało importu towarów z Indii. Niespełna miesiąc później wyłączyło z zakazu produkty lecznicze nadzorowane przez krajowy urząd ds. leków (DRAP). To właśnie ta furtka tłumaczy dzisiejsze dane.

Co pokazują liczby

• Według Banku Państwowego Pakistanu import z Indii w okresie lipiec–wrzesień tego roku wyniósł 61,7 mln dolarów, czyli o 69 proc. więcej niż rok wcześniej (36,6 mln).
• W roku fiskalnym 2025/26 Pakistan zapłacił za indyjskie towary 203,8 mln dolarów, o 7,6 proc. mniej niż rok wcześniej.
• Średnia miesięczna płatność wynosi obecnie około 19,1 mln dolarów, wobec 19,3 mln w ostatnich 12 miesiącach przed konfliktem.
• Dane rządowe o handlu pokazują nieco inny obraz: 62,6 mln dolarów w ostatnim kwartale wobec 66,6 mln rok wcześniej.

Aż 96,2 proc. importu z Indii w 2025/26 stanowiły chemikalia organiczne i produkty farmaceutyczne. Największą pozycją były szczepionki, produkty z krwi i podobne wyroby, warte 93,6 mln dolarów. Same szczepionki dla ludzi podrożały w imporcie z 11,1 do 32,3 mln dolarów.

Dlaczego leki są wyjątkiem

W całości pakistańskiego importu, wartego 64,5 mld dolarów, Indie odpowiadają za zaledwie około 0,3 proc. Największym partnerem są Chiny, z którymi rozliczenia sięgnęły 19,5 mld dolarów. W farmacji jest jednak inaczej: w 2024 roku Indie były drugim dostawcą leków do Pakistanu, minimalnie za Belgią.

Khaqan Najeeb, były doradca pakistańskiego ministerstwa finansów, wskazuje na cenę i dostępność substancji czynnych, niezbędnych do produkcji leków. Muhammad Zubair Motiwala, były szef państwowej agencji wspierającej handel TDAP, szacuje, że zakup surowców gdzie indziej podnosi koszty o 40–50 proc. Najeeb zastrzega, że skala różnic zależy od produktu, bo wpływają na nią m.in. fracht, ubezpieczenie, certyfikacja i niezawodność dostaw. Anonimowy urzędnik DRAP przyznał, że o imporcie decyduje interes narodowy.

Motiwala twierdzi też, że część indyjskich towarów dociera do Pakistanu przez kraje trzecie, takie jak Dubaj czy Malezja, i jest liczona według kraju pochodzenia. Najeeb przestrzega przed wnioskami, ponieważ trasy i wolumeny nie są publicznie potwierdzone.

Odwilż czy tylko pragmatyzm

Motiwala dostrzega złagodzenie napięć. Wskazuje na uwolnienie rybaków: 29 sierpnia Indie przekazały przez przejście Wagah-Attari 25 obywateli Pakistanu. Przywołuje też uścisk dłoni piłkarzy obu krajów podczas meczu mistrzostw SAFF w Dakce. Najeeb zaznacza, że gospodarka nie oderwie się od sytuacji politycznej, ale stopniowy wznowienie handlu mogłoby zacząć się od obszarów o oczywistych korzyściach ekonomicznych i humanitarnych.

Co to oznacza dla czytelnika w Polsce

Sprawa nie dotyczy Polski bezpośrednio, ale dobrze pokazuje, jak łańcuchy dostaw leków potrafią przetrwać nawet poważny kryzys polityczny. Gdy brakuje tanich alternatyw, względy praktyczne biorą górę nad sankcjami. Podobne zależności od składników leków sprowadzanych z Azji są omawiane także w Europie, choć skala i kierunki dostaw w UE wyglądają inaczej niż w Pakistanie. W praktyce przykład ten przypomina, że stabilność dostaw podstawowych leków zależy od odległych rynków i ich relacji politycznych.

Źródło: Al Jazeera – „How are Pakistan’s imports from India growing again despite tensions?”