Genom wieloryba z wydechu: dron zastąpił biopsję u humbaków

Genom wieloryba z wydechu: dron zastąpił biopsję u humbaków

10 hours ago

Naukowcy po raz pierwszy odczytali pełny genom wieloryba z próbek wydychanego powietrza, które zebrał niewielki dron. Badacze z Uniwersytetu St Andrews w Szkocji nie musieli pobierać wielorybom tkanki ani podpływać do nich łodzią. Wyniki opublikowano w czasopiśmie „Molecular Ecology Resources”.

Dron zamiast biopsji

Dane genetyczne są ważnym narzędziem ochrony przyrody. Pozwalają ocenić kondycję populacji, w tym zróżnicowanie genetyczne i skutki chowu wsobnego. Umożliwiają też rozpoznawanie osobników, ustalanie płci i szacowanie efektywnej wielkości populacji.

Dotąd pełny genom wieloryba dało się uzyskać z biopsji (niewielkiej próbki skóry i tłuszczu pobieranej specjalnym bełtem), ze zwierzęcia, które utknęło na brzegu, albo z okazu historycznego. Biopsja wymaga podpłynięcia łodzią blisko zwierzęcia i może je niepokoić. W niektórych miejscach i dla niektórych gatunków jest zakazana lub niemożliwa.

Zespół przymocował do dostępnego w sprzedaży drona sterylne szalki Petriego. Maszyna przelatywała przez obłok wydychanego powietrza jednego humbaka naraz, zwykle podczas jednego do sześciu oddechów w trakcie wynurzenia. Dron i szalki pokrywały się w ten sposób substancją, którą badacze wprost nazywają wielorybim smarkiem.

Co wykazały analizy

Badacze zebrali 58 próbek od 26 humbaków. Około 84 proc. DNA w próbce pochodziło od samego wieloryba. Powtórne próbki od tych samych zwierząt, pobrane przy różnych spotkaniach i w odstępie dwóch lat, dawały zgodne genomy. Zgadzały się one również z genomami z biopsji.

  • Zróżnicowanie genetyczne oszacowane z wydechu było bardzo podobne do wyniku z tradycyjnych biopsji.
  • Badana populacja nie wykazuje wyraźnych śladów niedawnego chowu wsobnego.
  • Płeć wszystkich zwierząt określono poprawnie.
  • Znaleziono trzy dotąd nieopisane warianty mitochondrialnego DNA.
  • Humbaki z północnego Pacyfiku różniły się genetycznie od tych z północnego Atlantyku, jak oczekiwano.

Próbki od wielorybów pływających w grupie nie wykazały domieszki DNA sąsiednich zwierząt. Do pobrań wybierano osobnik płynący najbardziej pod wiatr, a odpoczywających wielorybów nie próbkowano wcale. Lot przerywano, gdy zwierzę wykazywało jakąkolwiek reakcję. Ponad jedną trzecią próbek zebrano, wysyłając drona prosto z lądu, bez udziału łodzi.

Około 16 proc. DNA w każdej próbce pochodziło głównie z mikroorganizmów zasiedlających drogi oddechowe wieloryba. Jeden oddech może więc dostarczyć informacji zarówno o zwierzęciu, jak i o jego mikrobiomie układu oddechowego, co potencjalnie otwiera drogę do oceny stanu zdrowia.

Rodzina czy przyjaciele?

Badania prowadzono na terytorium narodu Gitga’at w północnej części Kolumbii Brytyjskiej w Kanadzie, na podstawie umów badawczych z lokalną społecznością oraz zezwolenia kanadyjskiego resortu rybołówstwa. Do tej pory dostępny był tylko jeden publiczny pełny genom humbaka z północnego Pacyfiku, więc nowy zbiór danych jest dla badaczy cennym zasobem.

Główna autorka badania, dr Éadin O’Mahony, zapowiada dalsze analizy pokrewieństwa. Chodzi o pytanie: „Czy wieloryby żerujące razem to rodzina, czy długoletni przyjaciele?”.

Co to znaczy dla Europy i Polski

Humbaki nie są typowymi mieszkańcami polskiego wybrzeża, więc samo badanie nie dotyczy bezpośrednio Polski. Pokazuje jednak kierunek, w którym może pójść monitoring morskich ssaków także w Europie. Mniej inwazyjne metody są cenne tam, gdzie zwierzęta są rzadkie, płochliwe lub objęte ścisłą ochroną. Artykuł nie mówi nic o zastosowaniu metody u innych gatunków, w tym u mniejszych waleni, więc trudno przesądzać, czy podobne podejście sprawdzi się np. na Bałtyku. Badanie dotyczyło dużych wielorybów i to one były próbkowane.

Dla czytelnika najważniejszy wniosek jest prosty: dane o zdrowiu i pokrewieństwie dzikich zwierząt da się zbierać z większej odległości i z mniejszym stresem dla nich. To ważne dla ochrony gatunków, których nie chcemy niepokoić.

Źródło: Phys.org – „Humpback whale snot unlocks whole-genome sequencing without invasive sampling”